ALKOL-SİGARA VE UYUŞTURUCU MADDELERİN ZARARLARI VE MADDE BAĞIMLILIĞI 

BAĞIMLILIK :Bağımlılık kişinin kullandığı madde üstünde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Bağımlılık bir kez geliştikten sonra, bir daha iyileşmez ve kişinin yaşamı boyunca onunla beraber gelir.

ALKOLİZM :Alkol kullanımına bağlı sorunlar çağımızın en önemli sorunlarından biri olmuştur. Alkolizm sağlık sorunları, trafik kazaları,özkıyım(İNTİHAR),suça yönelme,aile parçalanması,ekonomik sorunlar,iş yaşamının bozulması gibi pek çok boyutu olan önemli bir biyopsikososyal ve ekonomik bir sorundur.

    Alkolizm bireyin beden ve ruh sağlığını,aile,sosyal ve iş uyumunu bozacak derecede sık ve fazla alkol alma,alkol alma isteğini durduramama ile belirli bir bozukluktur.

ALKOLİZMİN NEDENLERİ

1.      Biyolojik Nedenler

·        Kalıtım:Ailede alkolik birisinin bulunması

·        Bazı ırkların alkole dayanma gücü.

·        Bazı kişilerin alkole dayanma gücünün fazla olması .Çok fazla içseler bile sarhoşluk belirtilerinin az olması. Bu bakımdan ‘alkol bana dokunmuyor’diyenler risk altındadır.

2.      Psikososyal ve Ekonomik Nedenler

·        Kişilik Etkisi:Alkolikler bağımlı,engellenmeye dayanma gücü düşük,zayıf benlikli özellik taşıyan;bencil,aşırı isteyici,sosyopatik davranışlara eğilimli,cinsel kimlik sorunları olan kişiler olarak saptanmıştır.

·        Toplumsal etkenler:Sarhoşluğu hoşgörü ile karşılayan,çocukluk ve delikanlılık döneminde az içkiyi hoş gören etnik gruplarda alkolizm oranı yüksektir.

·        Stres:Bireysel stresin alkol alma eğilimini  arttırdığı görüşü yaygındır.Alkol bazı kişilerce en çabuk etki yapan bir yatıştırıcı,rahatlatıcı olarak da kullanılmaktadır. Aslında alkol kullanan kişilerin  çoğunda stres içmek için kullanılan bir bahanedir. Her stres altında kalan kişi alkol almadığına göre kişide biyolojik ve psikolojik bir yatkınlığın olduğu  söylenebilir.

ALKOL BAĞIMLILIĞI

Bağımlılık durumunda kişide genellikle şu özelliklerin çoğu vardır.

v     İçkiye karşı aşırı istek ve tutku

v     Durduramayacağını bilmek

v     İçki bırakılınca fizyolojik bırakma belirtilerinin ortaya çıkması (dilin,ellerin,kol ve bacakların titremesi,dengesiz yürüme,konuşmada peltekleşme,kızarma,terleme v.b.)

v     Başkalarını ağır derecede etkileyebilecek miktarlarda içmenin etki etmemesi,tolerans oluşumu.

v     Sosyal,aile,iş yaşamının gereklerini yerine getiremeyecek biçimde içkiyi sürdürmek.

v     Bir süre bıraktıktan sonra yeniden başlayınca bağımlılık belirtilerinin tekrar hızlı bir biçimde ortaya çıkması. Bu nedenle hastanelerdeki alkolizm vakalarının genellikle ilk tedavi süreçleri olmadığı çoğunun daha öncede aynı tedaviyi gördüğü araştırmalarla elde edilmiştir.

Alkolizmin gidişini üç evreye ayırabiliriz. Birincisi sosyal içme evresidir. Bu evre yaşam boyu sürebilir kronik alkoliklik oluşmaz. Böyle içenlerin  bir bölümü birkaç yıl içinde içkiyi arttırır ve düzenli almaya başlar. İkinci evrede ise  iş,aile ve sosyal yaşamında sorunlar başlar. Zaman zaman bırakabilenler,azaltabilenler sorun yaşamadan devam ederler fakat çoğu kendisini üçüncü evrede bulur. Bu evrede artık süregelen alkol bağımlılığı yerleşmiştir. Bunların çoğu  ağır bedensel ve sosyal yitime uğrar ya da ölürler. 

ALKOLİKLERDE ALKOL ALINAMAMASI DURUMUNDA VÜCUTTAKİ DEĞİŞİMLER.

Ellerde ,dilde,göz kapaklarında titremeler,konuşma bozuklukları,kaslarda kasılmalar,ağır epilepsi nöbetleri,baş ağrısı,kalp çarpıntısı(taşikardi),kan basıncının yükselmesi ya da düşmesi,bulantı kusma ağız kuruluğu,halsizlik,uyku bozukluğu,korkulu düşler,hallüsinasyonlar.

ALKOL VE SOSYAL SORUNLAR

1-Aşırı alkol kullanımı bireyi ve ailesini sosyal ve ekonomik yönden çökertir. Verimli iş yaşamını değişik derecelerde bozar.

2-Trafik kazalarının önemli bir kısmı alkol kullanımına bağlıdır.

3-Yatkın kişilerde alkol suça eğilimi,saldırgan davranışları kamçılayabilir,arttırabilir.

4-alkoliklerde özkıyım oranı yüksektir.

5-Bireysel kazalar,düşmeler,yangına neden olma fazladır.

6-Başka maddelere de bağımlılık sık görülür.

ALKOLİZM VAKA ÖRNEKLERİ

 VAKA 1-Adı Ö.C.,51 yaşında emekli.30-35 yıldır alkol kullanıyor. Samsun Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi AMATEM(Alkol ve Madde Bağımlıları Tedavi merkezi)’de 7.defa tedavi görmekte. Daha önce 6 defa tedavi görmüş fakat her defasında  tekrar başlayıp gelmiş.Hikayesinde sabah kalktığında bir kaseyi içkiyle doldurduğunu içine ekmeği doğrayıp bu karışımı yiyip işe gittiğini belirtti.

VAKA 2-Adı M.N.63 yaşında Samsun Ruh Sağlığı ve Hastalıkları hastanesinde 11.defa tedavi görmekte.Hikayesinde hastaneye yatmadan evvelki son 8 günde içki haricinde hiçbir şey yiyip içmediğini,baygınlık geçirdikten sonra ailesi tarafından AMATEM’e getirildiğini  belirtmiştir.

(Kaynak:Murat Karaduman.Samsun Ruh Sağlığı ve Hastalıkları  Hastanesi staj notları.1997)

   TEDAVİ:Alkolizm tedavisi ülkemizde AMATEM adlı kuruluşlarda yapılmaktadır.Burada tedavi için çeşitli yöntemler uygulanmaktadır. İlaç tedavisi,psikoterapi en önemli yöntemlerdir.

     Sonuç olarak hiç kimse alkolik olma amacıyla başlamamakta fakat dozu giderek artan alkol alımı önüne geçilmez bir alkol bağımlılığına neden olmaktadır.

 SİGARA

           Günümüz uygarlığının en önemli problemi sigara alışkanlığıdır. Süregelen sigara bırakma kampanyaları,sigaranın zararları ile ilgili çalışmalar  ne yazık ki  sigara içme oranını çok fazla düşürememiştir.

Sigara başlama sebebi genelde psikolojik sebeplere dayanmaktadır. Kişinin geçmişten getirdiği eksiklik duyguları,artık sigarayla  kendini gösterme isteği,gruba girme amacı sigaraya başlamadaki en önemli psikolojik nedenlerdir. Sigarada etken madde olan nikotin bağımlılık yapıcı bir maddedir. Bununla beraber diğer toksik maddeler nedeniyle uzun vadede 45 hastalığa ve ölümlere neden olduğu bilinmektedir. Sigara içenlerle beraber pasif etkilenen kişilerde risk altındadır.

SİGARANIN ETKİLERİ:

Solunum yollarını daraltması,kalp atım hızını arttırması,astım atakları başlatması,koku duyusunda bozulmalar. Üst solunum yollarında kronik farenjit,alt solunum yollarında ise kronik bronşite neden olur. Beyin damarlarında daralma dolayısıyla baş ağrısı yapar. Sigaranın içerdiği  karbonmonoksit beyinin işlevselliğini bozar,düşünebilme yetisini yavaşlatır. Gastrit ve ülsere neden olur. Ayrıca ağız boşluğu,dudak,mide,safra kesesi ve pankreas kanserlerine neden olur. Bacak ağrıları, kramplar görülebilir.

     Sigarayı bırakma konusunda özellikle büyük şehirlerimizde  çalışmalar çok fazladır. Bu  hususta faaliyet gösteren dernek ve kurumlar bulunmaktadır. Sigarayı bırakmada  en önemli tedavi şekilleri akupunktur tedavisi ve psikoterapidir.

      SİGARA İÇENLERE SAYGILI OLUNUZ. ÇÜNKÜ ONLAR SİZLERDEN AZ YAŞAYACAKLAR.

             UYUŞTURUCU MADDE BAĞIMLILIĞI

Madde bağımlılığı ve kullanımı dünyanın gelişmiş-gelişmemiş bir çok ülkesinde önemli toplumsal,ekonomik ve sağlık sorunları oluşturmaktadır. Bunlardan yaygın olanları esrar,afyon ve türevleri,kokain,uyku ilaçları ve uyarıcı ilaçlardır.

NEDENLERİ:Madde kullanan kişilerin çoğunda aşırı güvensizlik,bağımlılık,benlik zayıflığı,engellenmeye dayanma gücünde düşüklük,bunaltı,panik,çökkünlük ve ağır yılgınlık durumlarının  çok görüldüğü araştırmalar sonucunda bulunmuştur. Toplumsal çevrenin.,arkadaş gruplarının ,maddenin kolay elde edilebildiği bir ortamın,madde kullanımının prestij,güç ve üstünlük sağladığı ortamların rolü büyüktür.

 ETKİLERİ:Merkezi sinir sisteminde hem depresan hem de uyarıcı etki yapar. Bulantı ,kusma görülür. Alındığında iyilik,gevşeme ve rahatlama durumu olur. Kan basıncı düşer,kalp atımı,solunum yavaşlar. Solunum yavaşlar,refleksler kaybolur. Maddenin alınamaması durumunda ise ağır sıkıntı,uykusuzluk,terleme,burun akıntısı,göz sulanması,titreme,kılların dikleşmesi görülür. Karında kramplar,kusma,iştah yitimi saldırganlık olur.

ESRAR:Sigara olarak içilirse etkisi 2-4 saat,ağızdan alınırsa 5-12 saat sürer. Esrar alındığında renkler daha parlak ve zengin görülür. Zaman ve yer algısı değişir. Sese karşı aşırı duyarlılık olur. Uzun süre esrar kullanımı  kişide bir yavaşlama,pasiflik,üretim yapamama,istek ve canlılıkta sönme durumuna yolaçar.

SEDATİF  VE HİPNOTİKLER: Bunlar merkezi sinir sistemine depresan etki yapar. Kişiyi çökkün bir duruma getirir. Bunlar birden bırakılınca  fiziksel etkisinden dolayı epilepsi nöbetlerinin ortaya çıkmasına neden  olur. Sıkıntı,gerginlik,titreme,uyku bozukluğu,bulantı,kusma ve algı bozukluğu  madde kullanımı bırakıldığında ortaya çıkar.

SENTETİK İLAÇLAR:Merkezi sinir sistemini uyarıcı etkileri ile canlılık,güçlülük ve neşe verirler. Uykuyu önlerler. İlacı bırakınca ve  etkisi geçince ağır durgunluk,yorgunluk,tedirginlik,sıkıntı,kabuslar,baş ağrısı ,terlemeler,sıcak soğuk basmaları görülür.

KOKAİN:Kişiye güven ve güçlülük duygusu verir. Fakat zamanla ve fazla alındıkça gerginlik,sıkıntı ve öfkelilik duygusu verir.Yüksek dozlarda alınması ölümlere yıl açmaktadır. Fiziksel bağımlılığın olmadığı fakat çok şiddetli psikolojik bağımlılığın olduğu kabul edilmektedir.

LSD :Bilinç,algılama ,duygu durumu ve düşünceyi ileri derecede etkiler. Algı artar ve yoğunlaşır. Bazen görme ve işitme algısı birbirine karışır. Rengi işitme sesi görme gibi algılar olabilir. Beden zaman ve yer algılaması çok değişir.

 Günümüz toplumlarının en önemli problemlerinden olan alkol-sigara ve uyuşturucu maddelere başlama sebebi,etkileri ve özellikleri konusunda bilgi sahibi oldunuz. Tavsiyemiz bu tür maddelere bağımlılık geliştirmemeniz ve eğer çevrenizde bu tür bağımlılıkları olan kişiler varsa bunları AMATEM(Alkol ve Madde Bağımlıları Tedavi Merkezi)’e yönlendirmeye çalışınız.

 Murat KARADUMAN

                                                                               Psikolojik Danışman